Büyük Nutuk – Mustafa Kemal Atatürk

Diyarbakır’dan 13. Kolordu Komutanı Cevdet Bey, 14 Eylül 1919 tarihli uzun şifresinde: Hükümet merkeziyle büsbütün il ilgi kesilerek yapılan yazışmalar Kongre Temsil Heyeti ile yapılacak olursa, muhalifler siyasi bir amaç peşinde olanlar, bu hareketi hilafete karşı isyan edilmiş göstererek, kamuoyunu yanıltacaklardır.Bu durum devam ederse memur ve asker maaşları ile yiyecek harcamaları için kaynak ve alınacak tedbirler düşünüldü mü? İstanbul Hükümeti, İngiliz nüfuzu altındadır. Bütün ısrar ve gayrete rağmen başka türlü hareket edebilecek bir hükümet kurulmasına imkan yoktur. İngilizler, hükümetin iznine dayanarak geniş çaplı bir işgal planı uygularsa, yeni baştan İngilizlerle savaşa girişmeye taraftar mısınız? Girişildiği takdirde başarı sağlanacağından ne dereceye kadar eminsiniz? Böyle bir ayak direme hareketi vatanın çıkarlarına uygun düşer mi? Şeklinde birtakım düşünce ve soruları içine alıyordu.Erzurum Heyet-i Merkeziye’sinin 15 Eylül 1919 tarihli telgrafında:Yönetmeliğimiziin altıncı maddesinin (yani Heyet-i Temsiliye’nin başvuru yeri olarak kabul edilmesi ile ilgili madde) tüzüğümüzle uygunluğunun sağlanması için merkez heyetlerinden onay alınması gerekir denilmekteydi.

Malatya’dan Komutan İlyas Bey’in 15 Eylül 1919 tarihli telgrafında: Elazığ ili halkının,kongrenin amaç ve emelinden haberdar edilerek hiç olmazsa bir derece aydınlatılmalarına kadar bu konunun ertelenmesi uygun görülürse katıldığımı arz ederim düşüncesi ileri sürülüyordu. İçinde bulunduğumuz Sivas’ın Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti Merkez Heyetide uzun bir raporunda: Bildirilen maddelerin içeriğinden memlekette geçici bir yönetim ilan edileceği anlaşılmaktadır şeklinde başladıktan sonra, bunun, cemiyet tüzüğünün ne özel maddesine ne de öteki maddelerine dayandırılma imkanı görülemediği noktasında dikkatimiz çekiliyor. Padişaha arz olunacak konuları ulaştırılabilecek yolları büyük bir sükunet, samimiyetle ve tatlı bir dille aramayı tavsiye ediyordu.

Heyet-i Temsiliye üyelerimizden olan, birçok davet ve ricalarımıza rağmen bize katılmayan, Sivas Kongresi’nde bulunmamak için mazeretler uyduran Servet Bey’in Essalamü aleyküm gibi dindarca hitabı ile başlayan, 15 Eylül 1919 tarihinde Trabzon’dan çektiği açık telgrafında: Sivas Kongresi Bildirisi’ni ve arkasından da duyurunuzu almış bulunuyoruz.Cevap olarak bildirdiğimiz düşünceler Kazım Paşa Hazretlerince görülmek istenmiş ve görülmüştür. Önce Sivas Kongresinin, genel kongre şekline girmiş ve bir Heyet-i Temsiliye meydana getirmiş olduğu anlaşılıyor ki, bu husus kararlarımıza aykırıdır. Sivas Kongresi, Heyet-i Temsiliyemiz arasına üye seçmeye yetkili olamayacaktır. İstanbul Hükümeti ile haberleşmenin kesilmesi bir oldubitti haline geldi. Heyet-i Temsiliye’nin bir başvuru yeri olması konusu komuoyu üzerinde kötü etkiler yapabilir. Bundan kesinlikle vazgeçilmelidir. Sivas Kongresi, Erzurum Kongresinin tüzüğünü değiştirmeye yetkili değildir. Bu kongre, Doğu illeri Heyet-i Temsiliyesine uymaya mecbur olacaktı. Erzurum kararları üzerinde zihinlerin genel bir sarsıntı devresi geçirdiği bugünlerde, onun dışındaki hükümlere şüpheli gözlerle bakılacağından emin olabilirsiniz.. Erzurum Kongresi kararlarına uymayan işlere katılamayacağız protestosu ile son buluyordu. 15.Kolordu Komutanı Kazım Karabekir Paşa’nın 15 Eylül 1919 tarihli yazısında: Sivas Kongresinin sorusuna cevap olarak Trabzon heyetinden Servet,İzzet ve Zeki Beylerin vermek istedikleri cevabı okudum. Çok yakından tanıdığım bu şahıslara karşı duyduğum güven ve saygı sonsuzdur. Kendilerinin görüşlerine yön veren temel düşünceyi anlıyor ve benimsiyorum dedikten sonra ayrıntılar üzerindeki görüşlerini bildiriyor. Özellikle “Erzurum Kongresi, Doğu Anadolu illeri adınadır. Sivas Kongresi ise bütün milleti temsil eden bir kongredir. Bu kongrenin de ayrıca bir temsil heyetinin bulunması tabiidir. Ancak, Sivas Genel Kongresi Heyet-i Temsiliyesi Doğu Anadolu illeri adınadır. Sivas Kongresi Heyet-i Temsiliyesi Doğu Anadolu İlleri Heyet-i Temsiliyesini ortadan kaldırmış olmuyor.Bu Heyet-i Temsiliyesini ortadan kaldırmış olmuyor.Bu Heyet-i Temsiliye tabiatiyle zaten her an vardır.Yalnız,bu Heyet-i Temsiliyeden olupda bugün Sivas Kongresi Heyet-i Temsiliyesine girmiş bulunanlar varsa, bunların Doğu Anadolu illeri Heyet-i Temsiliyesinden istifa etmelerini istemek doğru olabilir kanısındayım. Sivas Kongresi, bütün milletin çıkarlarını, Doğu Anadolu illeri Heyet-i Temsiliyesi ise sadece Doğu Anadolu illerinin hak ve çıkarlarını korumaktadır.Heyet-i Temsiliyenin başvuru yeri oluşu ve yetki durumu, konunun en önemli noktasını oluşturmaktadır. Bu konuda şimdiden acele edilmemesi hususunda sizinle tam bir görüş birliği içindeyim. Heyet-i Temsiliye tarafından yapılacak tekliflerin birden beşe kadar olan maddelerine gelince, bunların değil sorulmasını, bildiri halinde veya bir istek şeklinde bile yayınlanmasını yersiz bulmaktayım” görüşündeydi. Trabzon’da Servet Bey’e cevap olarak yazdığımız telgrafla, Kazım Karabekir Paşa’ya verdiğimiz, cevaptan da söz etmek isterim. Servet Bey’e yazılan Telgraf şöyleydi:

Trabzon’da Servet Beyefendi’ye

Trabzon Merkez Heyetinden beklenen görüşe henüz bir cevap gelmedi.Bu konu ayrıca Kazım Paşa Hazretleri’ne de sorulmuştu.Görüşlerin birleştirilmesine neden gerek görüldüğü tabiatıyla anlaşılmamıştır. Sıra ile belirtilen görüşlerinizin cevabını aşağıda yine aynı sıra ile bildiriyorum:

Önce Sivas Kongresi’nin genel bir kongre olacağı herkes tarafından bilinmekteydi. Bunun sizce başka türlü kabul edildiğini ilk defa şimdi yine sizden duyuyorum. Heyet-i Temsiliye konusuna gelince, bu heyet zaten Erzurum Kongresi’nin seçtiği ve kabul ettiği bir heyettir. Şu sırada bendenizle birlikte Rauf Bey, Bekir Sami Bey, Raif Efendi ve Şeyh Hacı Fevzi Efendi Sivas’ta hazır bulunmaktadırlar.Daha dört üyemiz eksik olmakla birlikte, çoğumuz görevinin başındadır. Bu noktanın da sizce açık olarak bilindiğine şüphemiz yoktur. Çünkü bu durumun önemi dolayısıyla, daha Erzurum’da iken sizi de davet etmiş ve diğer arkadaşların da birlikte görüleceğini bildirmiştik.

Mustafa Kemal

-Devamı Haftaya-

Lüzumuna kani olunan şey derhal yapılmalıdır (1922)

Mustafa Kemal Atatürk

Marifet İltifata Tabidir

Fatsa’da mahalle arkadaşımız Ordu- Çamaş ilçe Belediye Başkanı Yaşar AKTAŞ’ın Ankara’da ilçeler bazında göstermiş olduğu başarı dikkate değerdir. Üstün çalışmalarının devamı diler.Sağlık ve mutluluklar temenni ederim.

Emekli Öğretmen Rüştü GÜLEY